ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ

RRB ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଗଠନ, ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ, ଉଦ୍ଭିଦ ଶାରୀରକ୍ରିୟା, ପ୍ରଜନନ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ସମେତ ସମଗ୍ର ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ।

ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ପରିଚୟ

ଉଦ୍ଭିଦ କ’ଣ?

ପରିଭାଷା

• ଉଦ୍ଭିଦ: ବହୁକୋଷିକ ଜୀବ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ତିଆରି କରନ୍ତି
• ସ୍ୱୟଂପୋଷୀ: ଏପରି ଜୀବ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ସଂଶ୍ଳେଷଣ କରିପାରନ୍ତି
• ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣକାରୀ: ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ, ଜଳ ଓ CO₂ ବ୍ୟବହାର କରି ଗ୍ଲୁକୋଜ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି
• ସକଳକୋଷିକ: ନ୍ୟୁକ୍ଲିଆସ ଓ ଝିଲ୍ଲିବନ୍ଧିତ ଅଙ୍ଗାଣୁ ଥିବା କୋଷ
• ଅଚଳ: ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର (କେତେକ ଚଳୁକ ଯୁଗ୍ମାଣୁ ବ୍ୟତୀତ)ଉଦ୍ଭିଦ ରାଜ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ
• କୋଷ କାନ୍ଥ: ସେଲୁଲୋଜରେ ତିଆରି, ଗଠନାତ୍ମକ ସମର୍ଥନ ପାଇଁ
• କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍: ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ
• ଶୂନ୍ୟାସ: ବଡ଼ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶୂନ୍ୟାସ, ସଂଗ୍ରହ ଓ ସମର୍ଥନ ପାଇଁ
• ପିଢ଼ି ପରିବର୍ତ୍ତନ: ହ୍ୟାପ୍ଲଏଡ୍ ଓ ଡିପ୍ଲଏଡ୍ ଅବସ୍ଥା ଉଭୟ
• ବହୁକୋଷିକ: ଅନେକ ବିଶେଷିତ କୋଷରେ ଗଠିତଉଦ୍ଭିଦର ଗୁରୁତ୍ୱ
• ଅକ୍ସିଜେନ ଉତ୍ପାଦନ: ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ଅକ୍ସିଜେନ ଛାଡ଼ନ୍ତି
• ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ: ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ପ୍ରାଥମିକ ଉତ୍ପାଦକ
• ବାସସ୍ଥାନ: ଅନେକ ଜୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତି
• ଜଳବାୟୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ପାଣିପାଗ ଧାରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି
• ମୃତ୍ତିକା ସଂରକ୍ଷଣ: ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ରୋକନ୍ତି

ଉଦ୍ଭିଦ ବର୍ଗୀକରଣ

ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଭାଗ

ବ୍ରାଇଓଫାଇଟ୍‌ (ଅନନ୍ନଳି ଉଦ୍ଭିଦ)

• ଲକ୍ଷଣ: ନାହିଁ ନଳିକା ତନ୍ତ୍ର, ଛୋଟ ଆକାର, ଆର୍ଦ୍ର ଆବାସସ୍ଥଳ
• ଉଦାହରଣ: ମସ, ଲିଭରୱର୍ଟ, ହର୍ଣ୍ଣୱର୍ଟ
• ପ୍ରଜନନ: ବୀଜାଣୁ, ସାର ପାଇଁ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ
• ଆବାସସ୍ଥଳ: ଭେଜା, ଛାୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ
• ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ: ପିଟ୍ ଗଠନ, ମୃତ୍ତିକା ଗଠନପ୍ଟେରିଡୋଫାଇଟ୍‌ (ବୀଜହୀନ ନଳିକାଳି ଉଦ୍ଭିଦ)
• ଲକ୍ଷଣ: ନଳିକା ତନ୍ତ୍ର ଅଛି, ବୀଜ ନାହିଁ, ବୀଜାଣୁ ପ୍ରଜନନ
• ଉଦାହରଣ: ଫର୍ଣ୍ଣ, ହର୍ସଟେଲ, କ୍ଲବମସ
• ନଳିକା ତନ୍ତ୍ର: ଜାଇଲେମ ଓ ଫ୍ଲୋଏମ ଉପସ୍ଥିତ
• ଜୀବନ ଚକ୍ର: ପ୍ରଧାନ ସ୍ପୋରୋଫାଇଟ୍ ପୀଢି
• ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ: ସାଜସଜ୍ଜା ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରସ୍ତର ଇନ୍ଧନଜିମ୍ନୋସ୍ପର୍ମ (ନଗ୍ନ ବୀଜ ଉଦ୍ଭିଦ)
• ଲକ୍ଷଣ: ବୀଜ ଫଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ନୁହେଁ, କଣିକା
• ଉଦାହରଣ: କନିଫର, ସାଇକାଡ, ଜିଙ୍କଗୋ, ନେଟୋଫାଇଟ
• ବୀଜ: କଣିକା ତହବାରେ ଖୋଲା
• ପରାଗସଞ୍ଚାର: ପବନ ମାଧ୍ୟମରେ
• ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ: କାଠ, କାଗଜ, ରେଜିନ, ସାଜସଜ୍ଜାଏଞ୍ଜିଓସ୍ପର୍ମ (ଫୁଲ ଉଦ୍ଭିଦ)
• ଲକ୍ଷଣ: ବୀଜ ଫଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଫୁଲ
• ଉଦାହରଣ: ଗୋଲାପ, ଗହମ, ଚାଉଳ, ଆମ୍ବ
• ଫୁଲ: ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗ
• ଫଳ: ବୀଜଯୁକ୍ତ ପରିପକ୍ୱ ଅଣ୍ଡାଶୟ
• ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ: ଖାଦ୍ୟ, ଔଷଧ, ବସ୍ତ୍ର, ସାଜସଜ୍ଜା

ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଗୀକରଣ

ଜୀବନ ଚକ୍ର ଆଧାରରେ

• ବାର୍ଷିକ: ଏକ ବର୍ଷରେ ପୂରା ଜୀବନ ଚକ୍ର
• ଦ୍ୱିବାର୍ଷିକ: ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ପୂରା ଜୀବନ ଚକ୍ର
• ବହୁବାର୍ଷିକ: ଦୁଇ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜୀବିତବାସସ୍ଥାନ ଆଧାରରେ
• ହାଇଡ୍ରୋଫାଇଟ୍: ଜଳ ଉଦ୍ଭିଦ (ଜଳ ଲିଲି, ପଦ୍ମ)
• ମେସୋଫାଇଟ୍: ମଧ୍ୟମ ଜଳ ଥିବା ଭୂମି ଉଦ୍ଭିଦ (ଗୋଲାପ, ଗହମ)
• ଜେରୋଫାଇଟ୍: ମରୁଭୂମି ଉଦ୍ଭିଦ (କଣ୍ଟା, ସକ୍ୟୁଲେଣ୍ଟ)
• ହାଲୋଫାଇଟ୍: ଲୁଣ ସହ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ (ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍)କାଣ୍ଡ ଲକ୍ଷଣ ଆଧାରରେ
• ଔଷଧି: ନରମ, ସବୁଜ କାଣ୍ଡ (ଘାସ, ଫୁଲ)
• ଝାଡ଼: କାଠ କାଣ୍ଡ, ବହୁ କାଣ୍ଡ (ଗୋଲାପ, ମନ୍ଦାର)
• ଗଛ: ଏକକ କାଠ ତ୍ରୁଙ୍କ (ଓକ, ଆମ୍ବା)
• ଆରୋହୀ: ସମର୍ଥନ ଆବଶ୍ୟକ (ଲତା, ବେଳଚେଟି)

ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ ଗଠନ

ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ ଅଂଶ

କୋଷ ପ୍ରାଚୀର

• ଗଠନ: ପ୍ରଧାନତଃ ସେଲୁଲୋଜ, ହେମିସେଲୁଲୋଜ, ଲିଗ୍ନିନ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଗଠନାତ୍ମକ ସମର୍ଥନ, ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ
• ସ୍ତର: ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରାଚୀର, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଚୀର, ମଧ୍ୟ ଲାମେଲା
• ପ୍ଲାଜମୋଡେସ୍ମାଟା: କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗାଯୋଗ ପାଇଁ ଚ୍ୟାନେଲ
• ବୃଦ୍ଧି: ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ନମ୍ର, ପରିପକ୍ୱ ପରେ କଠିନକୋଷ ଝିଲ୍ଲି
• ଗଠନ: ଫସ୍ଫୋଲିପିଡ୍ ଦ୍ୱିସ୍ତର ସହ ପ୍ରୋଟିନ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ପଦାର୍ଥ ପ୍ରବେଶ ଓ ନିଷ୍କାସନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ
• ଚୟନାତ୍ମକ ପାରଗମ୍ୟତା: ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥ ପାର ହେବାକୁ ଦିଏ
• ପରିବହନ: ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ସକ୍ରିୟ ପରିବହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା
• ରିସେପ୍ଟର୍: ସଙ୍କେତ ପାଇଁ ରିସେପ୍ଟର୍ ପ୍ରୋଟିନ ଧାରଣ କରେସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍
• ଅବସ୍ଥାନ: କୋଷ ଝିଲ୍ଲି ଓ କେନ୍ଦ୍ରିକା ମଧ୍ୟରେ ଅଞ୍ଚଳ
• ଗଠନ: ଜଳ, ଦ୍ରବ ପଦାର୍ଥ, ଅଙ୍ଗାଣି
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଜୀବଜନିତ କ୍ରିୟାର ସ୍ଥାନ
• ସ୍ରୋତ: ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମିକ୍ ସ୍ରୋତ
• ସଂଗ୍ରହ: ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ ପଦାର୍ଥ ଧାରଣ କରେନ୍ୟୁକ୍ଲିଅସ୍
• ଗଠନ: ନ୍ୟୁକ୍ଲିଆର ଝିଲି ସହିତ ଗୋଳାକାର ଅଙ୍ଗାଣୁ
• ବିଷୟବସ୍ତୁ: DNA, ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଲସ୍, ନ୍ୟୁକ୍ଲିଆର ପ୍ରୋଟିନ
• କାର୍ଯ୍ୟ: କୋଷ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଜିନସମ୍ବଳ ଧାରଣ କରେ
• ନ୍ୟୁକ୍ଲିଆର ଝିଲି: ନ୍ୟୁକ୍ଲିଆର ଛିଦ୍ର ସହିତ ଦୁଇଟି ଝିଲି
• ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଲସ୍: ରାଇବୋସୋମ ସଂଶ୍ଳେଷଣର ସ୍ଥାନକ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ୍
• ଗଠନ: ଥାଇଲାକଏଡ୍ ସହିତ ଦୁଇଟି ଝିଲି ଅଙ୍ଗାଣୁ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଫଟୋସିନ୍ଥେସିସ୍ ସ୍ଥାନ
• କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍: ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ସବୁଜ ରଙ୍ଗ
• ଷ୍ଟ୍ରୋମା: କାଲଭିନ ଚକ୍ର ପାଇଁ ଏନଜାଇମ୍ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତରଳ
• ଥାଇଲାକଏଡ୍: ଗ୍ରାନା ଗଠନ କରୁଥିବା ଡିସ୍କ ଆକାରର ଗଠନମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ
• ଗଠନ: କ୍ରିଷ୍ଟି ସହିତ ଦୁଇଟି ଝିଲି
• କାର୍ଯ୍ୟ: କୋଷ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସ୍ଥାନ
• ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ: ATP ସଂଶ୍ଳେଷଣ
• କ୍ରିଷ୍ଟି: ଅଧିକ ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଭିତର ଝିଲି ଭାଗ
• ମାଟ୍ରିକ୍ସ: କ୍ରେବ୍ସ ଚକ୍ର ପାଇଁ ଏନଜାଇମ୍ ଧାରଣ କରେଭ୍ୟାକୁଓଲ୍
• ଗଠନ: ବଡ଼ ତରଳ ଭରା ଥଳି
• କାର୍ଯ୍ୟ: ସଂଗ୍ରହ, ଅପବର୍ଜ ନିଷ୍କାସନ, କୋଷ ସମର୍ଥନ
• ଟର୍ଗର ଚାପ: କୋଷ ଆକୃତି ରକ୍ଷା
• ଟୋନୋପ୍ଲାଷ୍ଟ୍: ଭ୍ୟାକୁଓଲ୍ ଚାରିପାଖରେ ଝିଲି
• ବିଷୟବସ୍ତୁ: ଜଳ, ଆଇନ୍, ଚିନି, ରଙ୍ଗ

ବିଶେଷ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ

ପାରେଙ୍କାଇମା କୋଷ

• ବିଶେଷତା: ଜୀବିତ କୋଷ, ପତଳା କାନ୍ଥ, ବଡ଼ ଭ୍ୟାକୁଓଲ୍
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଫଟୋସିନ୍ଥେସିସ୍, ସଂଗ୍ରହ, ସ୍ରାବ
• ସ୍ଥାନ: ପତ୍ର, ଡାଳ, ମୂଳ, ଫଳ
• ଉଦାହରଣ: ମେସୋଫିଲ୍ କୋଷ, କର୍ଟେକ୍ସ କୋଷ
• ବିଶେଷତା: ଅନ୍ୟ କୋଷ ପ୍ରକାରରେ ପରିଣତ ହେବ ସମର୍ଥକୋଲେଙ୍କିମା କୋଷ
• ବିଶେଷତା: ଜୀବିତ କୋଷ, ଅସମାନ ଭାବେ ଘନ ହୋଇଥିବା କାନ୍ଥ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ବଢୁଥିବା ଅଂଶ ପାଇଁ ନମ୍ୟ ସମର୍ଥନ
• ଅବସ୍ଥାନ: ଡାଳ କଣ୍ଟାମୂଳ, ପତ୍ରର ମଧ୍ୟନାଳୀ
• ନମ୍ୟତା: ବୃଦ୍ଧିକୁ ବାଧା ନଦେଇ ସମର୍ଥନ ଦିଏ
• ଉଦାହରଣ: ସେଲେରି ତନ୍ତୁ, ପତ୍ର ପ୍ରକଣ୍ଡସ୍କ୍ଲେରେଙ୍କିମା କୋଷ
• ବିଶେଷତା: ମୃତ କୋଷ, ବହୁତ ଘନ କାନ୍ଥ
• କାର୍ଯ୍ୟ: କଠିନ ସମର୍ଥନ ଓ ସୁରକ୍ଷା
• ପ୍ରକାର: ତନ୍ତୁ ଓ ସ୍କ୍ଲେରିଡ୍
• ଲିଗ୍ନିନ୍: କାନ୍ଥକୁ କଠିନ ଓ ଜଳରୋଧକ କରେ
• ଉଦାହରଣ: ନଟ୍ ଖୋଳ, ନାସିପଣି କଣ୍ଟିକାଜାଇଲେମ୍ କୋଷ
• ଟ୍ରେକିଡ୍: ଲମ୍ବା, ଚୋଟା କୋଷ ସହିତ ଫୁଟା
• ଭେସଲ୍: ଛୋଟ, ପ୍ରସ୍ତ କୋଷ ସହିତ ଛିଦ୍ର ଯୁକ୍ତ ଶେଷ କାନ୍ଥ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଜଳ ଓ ଖନିଜ ପରିବହନ
• ଗଠନ: ଲିଗ୍ନିନ୍ ଯୁକ୍ତ କାନ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ମୃତ କୋଷ
• ଦିଗ: ମୂଳରୁ ପତ୍ରକୁ ଏକଦିଗ ପରିବହନଫ୍ଲୋଏମ୍ କୋଷ
• ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ଏଲିମେଣ୍ଟ୍: ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ ପାଇଁ ଜୀବିତ କୋଷ
• ସହଯୋଗୀ କୋଷ: ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ଏଲିମେଣ୍ଟ୍ କୁ ସମର୍ଥନ ଦିଏ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଚିନି ଓ ଜୈବ ଯୌଗିକ ପରିବହନ
• ଦିଗ: ସମଗ୍ର ଉଦ୍ଭିଦରେ ଦୁଇଦିଗ ପରିବହନ
• ଗଠନ: ଛିଦ୍ର ଯୁକ୍ତ ଶେଷ କାନ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ଜୀବିତ କୋଷ

ଉଦ୍ଭିଦ ତନ୍ତୁ

ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ତନ୍ତୁ

ଏପିକାଲ୍ ମେରିଷ୍ଟେମ୍

• ଅବସ୍ଥାନ: ମୂଳ ଓ ଡାଳ ଶୀର୍ଷ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ପ୍ରାଥମିକ ବୃଦ୍ଧି (ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି)
• ପ୍ରକାର: ମୂଳ ଏପିକାଲ୍ ମେରିଷ୍ଟେମ୍, ଡାଳ ଏପିକାଲ୍ ମେରିଷ୍ଟେମ୍
• କୋଷ ବିଭାଜନ: ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବିଭାଜିତ ହେଉଥିବା ଅବିଭକ୍ତ କୋଷ
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକପାର୍ଶ୍ୱ ମେରିଷ୍ଟମ୍‌
• ନଳିକା କ୍ୟାମ୍ବିୟମ୍‌: ଦ୍ୱିତୀୟ ଜାଇଲମ୍‌ ଓ ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ ଉତ୍ପାଦନ କରେ
• କର୍କ କ୍ୟାମ୍ବିୟମ୍‌: କର୍କ (ପେରିଡର୍ମ୍‌) ଉତ୍ପାଦନ କରେ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃଦ୍ଧି (ବ୍ୟାସ ବୃଦ୍ଧି)
• ଅବସ୍ଥାନ: କାଠ ଉଦ୍ଭିଦର କାଣ୍ଡ ଓ ମୂଳରେ
• କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ: କାଣ୍ଡ ଓ ମୂଳର ଘେର ବଢାଏଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ମେରିଷ୍ଟମ୍‌
• ଅବସ୍ଥାନ: ଘାସ ଓ ଏକାବନ୍ତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦର ଅନ୍ତର୍ନୋଡ୍‌ରେ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ପତ୍ର ଓ ଅନ୍ତର୍ନୋଡ୍‌ର ତଳଭାଗରୁ ବୃଦ୍ଧି
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଚରାପଛର ଦ୍ରୁତ ପୁନଃବୃଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ କରେ
• ଉଦାହରଣ: ଘାସ ନୋଡ୍‌, ବାଉଁଶ ଶୁଙ୍ଗ
• କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ: ଚାମଞ୍ଚା ସହନଶୀଳତା ଦେଇଥାଏ

ସ୍ଥାୟୀ ତନ୍ତୁ

ସରଳ ତନ୍ତୁ

• ପାରେଙ୍କାଇମା: ସଂଗ୍ରହ, ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ, ସ୍ରାବ
• କୋଲେଙ୍କାଇମା: ନମ୍ୟ ସମର୍ଥନ
• ସ୍କ୍ଲେରେଙ୍କାଇମା: କଠିନ ସମର୍ଥନ
• ଏପିଡର୍ମାଲ୍‌: ରକ୍ଷଣାତ୍ମକ ବାହ୍ୟ ସ୍ତର
• ଭୂମି ତନ୍ତୁ: ତନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରେଜଟିଳ ତନ୍ତୁ
• ଜାଇଲମ୍‌: ଜଳ ଓ ଖନିଜ ପରିବହନ
• ଫ୍ଲୋଏମ୍‌: ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ
• ପେରିଡର୍ମ୍‌: କାଠ ଉଦ୍ଭିଦର ରକ୍ଷଣାତ୍ମକ ତନ୍ତୁ
• ସ୍ରାବୀ ତନ୍ତୁ: ଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ନଳି

ଉଦ୍ଭିଦ ଅଙ୍ଗ

ମୂଳ

ମୂଳ ତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାର

• ଟାପ୍ରୁଟ୍‌ ତନ୍ତ୍ର: ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ସହ ପାର୍ଶ୍ୱ ଶାଖା (ଡାଇକଟ୍‌)
• ଫାଇବ୍ରସ୍‌ ମୂଳ ତନ୍ତ୍ର: ଅନେକ ସମାନ ମୂଳ (ମନୋକଟ୍‌)
• ଆଡଭେଣ୍ଟିସ୍‌ ମୂଳ: କାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ପତ୍ରରୁ ମୂଳ
• ଏରିଆଲ୍‌ ମୂଳ: ଭୂମି ଉପରେ ମୂଳ (ଅର୍କିଡ୍‌, ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍‌)ମୂଳ ଅଞ୍ଚଳ
• ମୂଳ ଟୋପି (Root Cap): ସୁରକ୍ଷାତ୍ମକ ଟିପ୍ ଆବରଣ
• ବିଭାଜନ ଅଞ୍ଚଳ (Meristematic Zone): କୋଷ ବିଭାଜନ ଅଞ୍ଚଳ
• ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଅଞ୍ଚଳ (Elongation Zone): କୋଷ ବୃଦ୍ଧି ଅଞ୍ଚଳ
• ପରିପକ୍ୱତା ଅଞ୍ଚଳ (Maturation Zone): କୋଷ ବିଭେଦ ଅଞ୍ଚଳ
• ମୂଳ କେଶ (Root Hairs): ଶୋଷଣ ପାଇଁ ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ବଢାଏମୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ
• ସ୍ଥିରତା (Anchorage): ମାଟିରେ ଗଛକୁ ସ୍ଥିର ରାଖେ
• ଶୋଷଣ (Absorption): ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ଗ୍ରହଣ
• ସଂଗ୍ରହ (Storage): ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ (ଗାଜର, ମୂଳା)
• ପରିବହନ (Conduction): ଶାଖା ତନ୍ତ୍ରକୁ ପରିବହନ
• ସଂଶ୍ଳେଷଣ (Synthesis): ହର୍ମୋନ ଓ ଯୌଗିକ ଉତ୍ପାଦନ

ଶାଖା

ଶାଖା ଗଠନ

• ନୋଡ୍ (Node): ପତ୍ର ଲାଗିଥିବା ବିନ୍ଦୁ
• ଇଣ୍ଟରନୋଡ୍ (Internode): ନୋଡ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅଞ୍ଚଳ
• କୁଣ୍ଡ (Buds): ସମ୍ଭାବ୍ୟ ନୂଆ ବୃଦ୍ଧି ବିନ୍ଦୁ
• ଲେଣ୍ଟିସେଲ୍ (Lenticels): ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଛିଦ୍ର
• ନାଳିକା ପୁଞ୍ଜ (Vascular Bundles): ଜାଇଲମ୍ ଓ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାଶାଖା ପ୍ରକାର
• ଶାକ ସଦୃଶ (Herbaceous): ନରମ, ସବୁଜ ଶାଖା
• କାଠ ସଦୃଶ (Woody): କଠିନ, ଲିଗ୍ନିଫାଇଡ୍ ଶାଖା
• ଆରୋହୀ (Climbing): ସମର୍ଥନ ସଂରଚନା ଆବଶ୍ୟକ
• ଭୂଗର୍ଭ (Underground): ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ (ଟ୍ୟୁବର୍, ରାଇଜୋମ୍)
• ଆକାଶ (Aerial): ଭୂଭାଗ ଉପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନଶାଖା କାର୍ଯ୍ୟ
• ସମର୍ଥନ (Support): ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ ଧାରଣ କରେ
• ପରିବହନ (Transport): ମୂଳ ଓ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଓ ପୋଷକ
• ସଂଗ୍ରହ (Storage): ଖାଦ୍ୟ ରିଜର୍ଭ (ଆଳୁ, ସାଗୁ)
• ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ (Photosynthesis): ସବୁଜ ଶାଖା ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ କରିପାରେ
• ପ୍ରଚାର (Propagation): ଶାକ ପ୍ରଜନନ

ପତ୍ର

ପତ୍ର ଗଠନ

• ବ୍ଲେଡ୍ (ଲାମିନା): ଚେପ୍ଟା, ବିସ୍ତୃତ ଅଂଶ
• ପେଟିଓଲ୍: ବ୍ଲେଡ୍ କୁ ଶାଖା ସହିତ ଯୋଡୁଥିବା ଡାଲା
• ମିଡ୍ରିବ୍: ବ୍ଲେଡ୍ର କେନ୍ଦ୍ରିକ ନାଳୀ
• ନାଳୀ (Veins): ନାଳିକା କଣ୍ଟା ବିତରଣ
• ସ୍ଟୋମାଟା: ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଛିଦ୍ରପତ୍ର ପ୍ରକାର
• ସରଳ: ଏକକ ପତ୍ର (ଓକ୍, ମେପଲ୍)
• ଯୌଗିକ: ବହୁ ପତ୍ରକ (ଗୋଲାପ, ନିମ)
• ପିନେଟ୍: ପତ୍ରକମାନେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ୟ�ସ୍ଥିତ
• ପାଲ୍ମେଟ୍: ପତ୍ରକମାନେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରୁ ବିକିରିତ
• ସୂଚି-ସଦୃଶ: ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା ପତ୍ର (ପାଇନ୍, ସାଇପ୍ରସ୍)ପତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା
• ପରସ୍ପର: ଗୋଟିଏ ନୋଡ୍ ପ୍ରତି ଗୋଟିଏ ପତ୍ର
• ବିପରୀତ: ନୋଡ୍ ପ୍ରତି ଦୁଇଟି ପତ୍ର, ପରସ୍ପର ବିପରୀତ
• ଘୂର୍ଣ୍ଣି: ନୋଡ୍ ପ୍ରତି ତିନି କିମ୍ବା ଅଧିକ ପତ୍ର
• ରୋସେଟ୍: ଭିତର ଭାଗରେ ପତ୍ରମାନଙ୍କର ସମୂହ
• ଭୂମିସ୍ଥ: ଉଦ୍ଭିଦର ଭିତର ଭାଗରୁ ପତ୍ରପତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ
• ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ: ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନର ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ଥାନ
• ସ୍ୱେଦକ୍ଷୟ: ସ୍ଟୋମାଟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳ ହ୍ରାସ
• ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ: CO₂ ଗ୍ରହଣ, O₂ ନିଷ୍କାସନ
• ସଂଚୟ: ଖାଦ୍ୟ ରିଜର୍ଭ (ସକ୍ୟୁଲେଣ୍ଟ)
• ସୁରକ୍ଷା: କାଣ୍ଟା, ମୁଲା ପ୍ରସ୍ତର

ଫୁଲ

ଫୁଲ ଗଠନ

• କାଲିକ୍ସ: ବାହାର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ସେପାଲ୍
• କୋରୋଲା: ଦ୍ୱିତୀୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପେଟାଲ୍
• ଆଣ୍ଡ୍ରୋସିୟମ୍: ପୁରୁଷ ଜନନାଙ୍ଗ (ଷ୍ଟେମେନ୍)
• ଜାଇନୋସିୟମ୍: ମହିଳା ଜନନାଙ୍ଗ (କାର୍ପେଲ୍)
• ରିସେପ୍ଟାକଲ୍: ଭିତର ଭାଗ ଯେଉଁଠି ଫୁଲ ଅଂଶ ଲାଗିଥାଏଫୁଲ ଅଂଶ
• ସେପାଲ୍: ବିକାଶଶୀଳ ଫୁଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି
• ପେଟାଲ୍: ପରାଗସେଚନ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି
• ଷ୍ଟେମେନ୍: ପୁରୁଷ ଅଂଗ (ଏନ୍ଥର୍ + ଫିଲାମେଣ୍ଟ୍)
• ପିଷ୍ଟିଲ୍: ମହିଳା ଅଂଗ (ଷ୍ଟିଗ୍‌ମା + ଷ୍ଟାଇଲ୍ + ଓଭାରୀ)
• ଓଭ୍ୟୁଲ୍: ଓଭାରୀ ଭିତରେ ମହିଳା ଗାମେଟ୍ଫୁଲ ପ୍ରକାର
• ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ: ଚାରିଟି ମାଳ ଉପସ୍ଥିତ
• ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ: ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅଧିକ ମାଳ ଅନୁପସ୍ଥିତ
• ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂପର୍କୀ: ପୁଅ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟ ଅଙ୍ଗ
• ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂପର୍କୀ: କେବଳ ପୁଅ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ଅଙ୍ଗ
• ଏକପୁଷ୍ପୀ: ଏକାଧିକ ପୁଅ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଫୁଲ ଏକାଧିକ ଗଛରେ
• ଦ୍ୱିପୁଷ୍ପୀ: ପୁଅ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଫୁଲ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗଛରେ

ଫଳ

ଫଳ ଗଠନ

• ପେରିକାର୍ପ: ଫଳ ପ୍ରାଚୀର (ଏକ୍ସୋକାର୍ପ, ମେସୋକାର୍ପ, ଏଣ୍ଡୋକାର୍ପ)
• ବୀଜ: ଅଣ୍ଡାଶୟରୁ ବିକଶିତ
• ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା: ଅଣ୍ଡାଶୟ/ବୀଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା କଣ୍ଟିକା
• ଫ୍ୟୁନିକଲ୍: ବୀଜକୁ ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥିବା ଡାଳ
• ହାଇଲମ୍: ବୀଜ ଫ୍ୟୁନିକଲ୍ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥିବା ବିନ୍ଦୁଫଳ ପ୍ରକାର
• ସରଳ ଫଳ: ଗୋଟିଏ ଫୁଳରୁ ଗୋଟିଏ ଅଣ୍ଡାଶୟ
• ସଂଘଟିତ ଫଳ: ଗୋଟିଏ ଫୁଳରୁ ବହୁ ଅଣ୍ଡାଶୟ
• ବହୁଫୁଳ ଫଳ: ବହୁ ଫୁଳରୁ
• ଶୁଷ୍କ ଫଳ: ପରିପକ୍ୱ ସମୟରେ କଠିନ ପେରିକାର୍ପ
• ମାଂସଳ ଫଳ: ପରିପକ୍ୱ ସମୟରେ ନରମ ପେରିକାର୍ପଫଳ କାର୍ଯ୍ୟ
• ବୀଜ ସୁରକ୍ଷା: ବିକଶିତ ବୀଜ ସୁରକ୍ଷା କରେ
• ବୀଜ ବିସ୍ତାର: ବୀଜ ବିସ୍ତାରରେ ସାହାଯ୍ୟ
• ଖାଦ୍ୟ ସଂଚୟ: ବୀଜ ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ପୋଷକ
• ପ୍ରାଣୀ ଆକର୍ଷଣ: ରଙ୍ଗ, ସ୍ୱାଦ, ଗଠନ

ପ୍ରଭାସକ୍ରିୟା

ପ୍ରଭାସକ୍ରିୟା ସାରାଂଶ

ପରିଭାଷା

• ପ୍ରଭାସକ୍ରିୟା: ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା
• ସମୀକରଣ: 6CO₂ + 6H₂O + ଆଲୋକ ଶକ୍ତି → C₆H₁₂O₆ + 6O₂
• ସ୍ଥାନ: ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷର କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ୍
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଜୀବନ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଆବଶ୍ୟକତା
• ଆଲୋକ ଶକ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରୁ
• କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍: ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ
• ଜଳ: ମୂଳ ମାଧ୍ୟମରେ ମୃତ୍ତିକାରୁ
• କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍: କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟରେ ଥିବା ସବୁଜ ରଙ୍ଗ
• ଏଞ୍ଜାଇମ୍: ଜୈବ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଉତ୍ପ୍ରେରକଉତ୍ପାଦ
• ଗ୍ଲୁକୋଜ୍: ଉଦ୍ଭିଦ ଶକ୍ତି ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚିନି
• ଅକ୍ସିଜେନ୍: ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ମୁକ୍ତ
• ଜଳ: କିଛି ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ
• ATP: ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରା ଅଣୁ
• NADPH: ଶକ୍ତି ବାହକ ଅଣୁ

ଆଲୋକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

ସ୍ଥାନ: କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଥାଇଲାକୋଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀପଦକ୍ଷେପ:

1. ଆଲୋକ ଶୋଷଣ: କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଶୋଷଣ କରେ
2. ଜଳ ବିଭାଜନ: H₂O → O₂ + H⁺ + ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍
3. ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ: ଫଟୋସିଷ୍ଟମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତର
4. ATP ଗଠନ: କେମିଓସ୍ମୋସିସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ
5. NADPH ଗଠନ: ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ବାହକ ଅଣୁମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ:

• ଫଟୋସିଷ୍ଟମ୍ II: ଆଲୋକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ପ୍ରଥମ ଫଟୋସିଷ୍ଟମ୍
• ଫଟୋସିଷ୍ଟମ୍ I: ଦ୍ୱିତୀୟ ଫଟୋସିଷ୍ଟମ୍
• ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳା: ପ୍ରୋଟିନ୍ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସର ଶ୍ରେଣୀ
• ATP ସିନ୍ଥେଜ୍: ATP ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ଏଞ୍ଜାଇମ୍
• ଅକ୍ସିଜେନ୍: ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବା ଉପଉତ୍ପାଦ

କାଲଭିନ୍ ଚକ୍ର (ଅନ୍ଧ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା)

ସ୍ଥାନ: କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋମାପର୍ଯ୍ୟାୟ:

1. କାର୍ବନ ସ୍ଥିରୀକରଣ: CO₂ RuBP ସହ ମିଶେ
2. ହ୍ରାସ: 3-PGA କୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ATP ଓ NADPH ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ
3. ପୁନରୁତ୍ପାଦନ: ଚକ୍ର ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ RuBP ପୁନରୁତ୍ପାଦିତ ହୁଏମୁଖ୍ୟ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ:

• RuBP: ପାଞ୍ଚ-କାର୍ବନ ଅଣୁ ଯାହା CO₂ ଗ୍ରହଣ କରେ
• 3-PGA: ତିନି-କାର୍ବନ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ
• G3P: ଉତ୍ପାଦିତ ତିନି-କାର୍ବନ ଚିନି
• Rubisco: ଏନଜାଇମ୍ ଯାହା CO₂ ଫିକ୍ସ କରେ
• ଗ୍ଲୁକୋଜ୍: ବହୁ ଚକ୍ର ପରେ ଚୂଡାନ୍ତ ଉତ୍ପାଦ

ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା କାରକଗୁଡ଼ିକ

ଆଲୋକ ତୀବ୍ରତା

• କମ୍ ଆଲୋକ: ସୀମିତ ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ
• ଉତ୍ତମ ଆଲୋକ: ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ ହାର
• ଅଧିକ ଆଲୋକ: ଫୋଟୋଇନହିବିସନ୍, କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ କ୍ଷତିକାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଘନତା
• କମ୍ CO₂: ସୀମିତ ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ
• ଉତ୍ତମ CO₂: ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ
• ଅଧିକ CO₂: ଆଉ ବଢେ ନାହିଁ, ଅପବ୍ୟୟ ହୋଇପାରେତାପମାତ୍ରା
• କମ୍ ତାପମାତ୍ରା: ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା ଏନଜାଇମ୍ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ
• ଉତ୍ତମ ତାପମାତ୍ରା: ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ
• ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରା: ଏନଜାଇମ୍ ବିକୃତିକରଣ, ହ୍ରାସ ପାଉଥିବା ହାରଜଳ ଉପଲବ୍ଧତା
• କମ୍ ଜଳ: ଷ୍ଟୋମାଟା ବନ୍ଦ ହେବା CO₂ ଗ୍ରହଣକୁ କମାଏ
• ଉତ୍ତମ ଜଳ: ସାଧାରଣ ପ୍ରଭାସମ୍ପାଦନ
• ଅଧିକ ଜଳ: ମୂଳ କ୍ଷତି, ଗ୍ରହଣ ହ୍ରାସ

ଉଦ୍ଭିଦ ଶାରୀରିକତା

ଜଳ ସମ୍ପର୍କ

ଜଳ ଶୋଷଣ

• ମୂଳ ଲୋମ ଅଞ୍ଚଳ: ମୁଖ୍ୟ ଶୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ର
• ଓସ୍ମୋସିସ୍: ଝିଲ୍ଲି ଉପରେ ଜଳ ଗତି
• ମୂଳ ଚାପ: ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଠେଲୁଥିବା ବଳ
• କ୍ୟାପିଲାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ: ଛୋଟ ନଳିକାରେ ଜଳ ଗତି
• ସଂହତି-ଟେନ୍ସନ୍: ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରେ ଜଳ ସ୍ତମ୍ଭଜଳ ପରିବହନ
• ଜାଇଲେମ୍ ନାଳିଗୁଡ଼ିକ: ଜଳ ପରିବହନ ଟ୍ୟୁବ୍
• ସଂଯୋଗ: ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଲାଗିରହିବା
• ଆସ୍ଥିପନ: ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ନାଳି ପ୍ରାଚୀର ସହିତ ଲାଗିରହିବା
• ଟ୍ରାନ୍ସପିରେସନ୍ ଟାଣ: ଜଳ ବାଷ୍ପୀକରଣ ଟାନ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ
• ମୂଳ ଚାପ: ଧନାତ୍ମକ ଚାପ ମୂଳରୁଟ୍ରାନ୍ସପିରେସନ୍
• ପରିଭାଷା: ଷ୍ଟୋମାଟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳ ହ୍ରାସ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଥଣ୍ଡା କରେ, ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଟାଣେ
• ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଷ୍ଟୋମାଟା ଖୋଲିବା/ବନ୍ଦ ହେବା
• ପ୍ରଭାବିତ କାରକ: ଆଲୋକ, ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପବନ
• ହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଗାର୍ଡ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଷ୍ଟୋମାଟା ଛିଦ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି

ଖନିଜ ପୋଷକତ୍ୱ

ଆବଶ୍ୟକ ତତ୍ତ୍ୱ

• ମ୍ୟାକ୍ରୋପୋଷକ: ବଡ଼ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ
  • ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ (N), ଫସ୍ଫୋରସ୍ (P), ପୋଟାସିଅମ୍ (K)
  • କ୍ୟାଲସିଅମ୍ (Ca), ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଅମ୍ (Mg), ସଲଫର୍ (S)
• ମାଇକ୍ରୋପୋଷକ: କମ୍ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ
  • ଆଇରନ୍ (Fe), ମ୍ୟାଙ୍ଗାନିଜ୍ (Mn), ଜିଙ୍କ୍ (Zn)
  • କପର୍ (Cu), ବୋରନ୍ (B), ମୋଲିବ୍ଡେନମ୍ (Mo)

ପୋଷକ କାର୍ଯ୍ୟ

• ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍: ପ୍ରୋଟିନ୍ ସଂଶ୍ଳେଷଣ, କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଗଠନ
• ଫସ୍ଫୋରସ୍: ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତର, ନ୍ୟୁକ୍ଲିକ୍ ଏସିଡ୍
• ପୋଟାସିଅମ୍: ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ସକ୍ରିୟକରଣ, ଜଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
• କ୍ୟାଲସିଅମ୍: କୋଷ ପ୍ରାଚୀର ଗଠନ, ସଙ୍କେତ
• ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଅମ୍: କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁ
• ଆଇରନ୍: କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ସଂଶ୍ଳେଷଣ, ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟାପୋଷକ ଅଭାବ
• ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍: ପୁରୁଣା ପତ୍ର ହଳଦିଆ ହେବା
• ଫସ୍ଫୋରସ୍: ଗାଢ଼ ସବୁଜ ପତ୍ର, ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ବୃଦ୍ଧି
• ପୋଟାସିଅମ୍: ପତ୍ର କୋଣରେ ହଳଦିଆ ହେବା
• କ୍ୟାଲସିଅମ୍: ବୃଦ୍ଧି ଶିରା ମୃତ୍ୟୁ
• ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଅମ୍: ନଳି ମଧ୍ୟରେ ହଳଦିଆ ହେବା
• ଆଇରନ୍: ନୂଆ ପତ୍ର ହଳଦିଆ ହେବା

ଉଦ୍ଭିଦ ହର୍ମୋନ୍

ଅକ୍ସିନ୍‌

• କାର୍ଯ୍ୟ: କୋଷ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି, ଶୀର୍ଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
• ସ୍ଥାନ: ଶୀର୍ଷ ମେରିଷ୍ଟେମରେ ଉତ୍ପାଦିତ
• ପ୍ରୟୋଗ: ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି ହର୍ମୋନ୍, ଆସ୍ତଣି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
• ପରିବହନ: ଧ୍ରୁବ ନିମ୍ନଗାମୀ ପରିବହନ
• ପ୍ରଭାବ: ଆଲୋକ ମୁଖୀତା, ଗୁରୁତ୍ୱ ମୁଖୀତାଜିବେରେଲିନ୍
• କାର୍ଯ୍ୟ: କାଣ୍ଡ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି, ବୀଜ ଉଗ୍ କରିବା
• ସ୍ଥାନ: ନୂଆ ପତ୍ର, ମୂଳ, ଭ୍ରୁଣରେ ଉତ୍ପାଦିତ
• ପ୍ରୟୋଗ: ସୁପ୍ତାବସ୍ଥା ଭଙ୍ଗ, ଫଳ ବିକାଶ
• ପ୍ରଭାବ: କୋଷ ବିଭାଜନ ଓ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେସାଇଟୋକାଇନିନ୍
• କାର୍ଯ୍ୟ: କୋଷ ବିଭାଜନ, ବୟସ ବିଳମ୍ବ
• ସ୍ଥାନ: ମୂଳ ଟିପରେ ଉତ୍ପାଦିତ
• ପ୍ରୟୋଗ: ଟିସ୍ୟୁ କଲ୍ଚର, ସଂରକ୍ଷଣ କାଳ ବୃଦ୍ଧି
• ପ୍ରଭାବ: ଶାଖା ଗଠନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନଆବ୍‌ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ (ABA)
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଚାପ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ସୁପ୍ତାବସ୍ଥା
• ସ୍ଥାନ: ପରିପକ୍ୱ ପତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦିତ
• ପ୍ରଭାବ: ସ୍ଟୋମାଟା ବନ୍ଦ, ବୀଜ ସୁପ୍ତାବସ୍ଥା
• ପ୍ରୟୋଗ: ଚାପ ସହନକ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧିଇଥିଲିନ୍
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଫଳ ପାଚ, ବୃଦ୍ଧି ଶେଷ
• ସ୍ଥାନ: ପାଚୁଥିବା ଫଳ, ବୃଦ୍ଧ ଟିସ୍ୟୁରେ ଉତ୍ପାଦିତ
• ପ୍ରୟୋଗ: ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପାଚ, ଫୁଲ ଆସାମ୍ବ
• ପ୍ରଭାବ: ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଝର, ଫଳ ପାଚ

ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରଜନନ

ଅଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଜନନ

ଭେଜେଟେଟିଭ୍ ପ୍ରଚାର

• କାଣ୍ଡ କଟିଂ: ଗୋଲାପ, ଆଖୁ
• ପତ୍ର କଟିଂ: ବେଗୋନିଆ, ଆଫ୍ରିକାନ୍ ଭାୟଲେଟ୍
• ମୂଳ କଟିଂ: ଶାକାରକାର୍ତ୍ତିକି, ଡାଲିଆ
• ଲେୟାରିଂ: ଜାଇ, ବୋଗେନ୍‌ଭିଲିଆ
• ଗ୍ରାଫ୍ଟିଂ: ଆମ୍ବା, ସେଓପ୍ରାକୃତିକ ପଦ୍ଧତି
• ରନର୍ସ: ଷ୍ଟ୍ରଏବେରୀ
• ସକର୍ସ: କ୍ରିଜାନ୍ଥେମମ୍, କଞ୍ଚା କଳା
• ଟ୍ୟୁବର୍: ଆଳୁ
• ରାଇଜୋମ୍: ଆଦା, ହଳଦୀ
• ବଲ୍ବ୍: ପିଆଜ, ରସୁଣସୁବିଧା
• ଜିନ୍ ଏକରୂପତା: ସନ୍ତାନ ମାତା ସହ ଏକାଭାବେ ସମାନ
• ଦ୍ରୁତ ଗୁଣନ: ଶୀଘ୍ର ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି
• ଗୁଣବତ୍ତା ରକ୍ଷା: ଇଚ୍ଛିତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖେ
• ଅନୁକୂଳନ: ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବେଶ ପ୍ରତି ଭଲ ଭାବେ ଅନୁକୂଳିତ

ଯୌନ ପ୍ରଜନନ

ପୀଢ଼ୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ

• ସ୍ପୋରୋଫାଇଟ୍: ଦ୍ୱିଗୁଣିତ (2n) ପୀଢ଼ୀ, ସ୍ପୋର୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ
• ଗ୍ୟାମେଟୋଫାଇଟ୍: ଏକଗୁଣିତ (n) ପୀଢ଼ୀ, ଗ୍ୟାମେଟ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ
• ସ୍ପୋର୍: ସ୍ପୋରୋଫାଇଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ମିଓସିସ୍ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ
• ଗ୍ୟାମେଟ୍: ଗ୍ୟାମେଟୋଫାଇଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ମିଟୋସିସ୍ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ
• ନିଷେଚନ: ଗ୍ୟାମେଟ୍ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଜାଇଗୋଟ୍ ଗଠନପରାଗ ସଚାରଣ
• ସ୍ୱୟଂ ପରାଗ ସଚାରଣ: ପରାଗ ସମାନ ଫୁଲକୁ ଯାଏ
• ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ପରାଗ ସଚାରଣ: ପରାଗ ଅନ୍ୟ ଫୁଲକୁ ଯାଏ
• କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ: ପବନ, ପୋକ, ଚଢ଼ିଆ, ପାଣି, ବାଦୁଡ଼ି
• ପ୍ରକ୍ରିୟା: ମଧୁ, ରଙ୍ଗ, ଗନ୍ଧ, ଆକୃତି
• ସୁସଙ୍ଗତି: ଜିନ୍ ବାଧା ସ୍ୱୟଂ ନିଷେଚନକୁ ରୋକେନିଷେଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

1. ପରାଗ ଅଙ୍କୁରଣ: ପରାଗ ନଳୀ ଷ୍ଟାଇଲ୍ ତଳକୁ ବଢ଼େ
2. ନଳୀ ବୃଦ୍ଧି: ଷ୍ଟାଇଲ୍ ଦେଇ ଓଭାରୀକୁ
3. ଶୁକ୍ରାଣୁ ପରିବହନ: ଦୁଇଟି ଶୁକ୍ରାଣୁ ନଳୀ ତଳକୁ ଯାଏ
4. ଦ୍ୱିଗୁଣିତ ନିଷେଚନ: ଗୋଟିଏ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଅଣ୍ଡା ସହ, ଅନ୍ୟଟି ଧ୍ରୁବ କେନ୍ଦ୍ର ସହ ମିଳେ
5. ବୀଜ ବିକାଶ: ଜାଇଗୋଟ୍ ଭ୍ରୁଣରେ ପରିଣତ

ବୀଜ ବିକାଶ ଓ ଅଙ୍କୁରଣ

ବୀଜ ଗଠନ

• ବୀଜ ଆବରଣ: ସୁରକ୍ଷିତ ବାହ୍ୟ ଆବରଣ
• ଭ୍ରୁଣ: ନୂଆ ଗଛ (ମୂଳାଙ୍କୁର, ପତ୍ରାଙ୍କୁର, କୋଟିଲିଡନ)
• ଏଣ୍ଡୋସ୍ପର୍ମ: ଖାଦ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କଳା
• କୋଟିଲିଡନ: ବୀଜ ପତ୍ର ଯେଉଁଥିରେ ଖାଦ୍ୟ ଥାଏ
• ହିଲମ: ଫ୍ୟୁନିକଲ୍ ସହିତ ସଂଯୋଗ ବିନ୍ଦୁବୀଜ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟତା
• ପରିଭାଷା: ସ୍ଥଗିତ ବୃଦ୍ଧିର ସମୟ
• ପ୍ରକାର: ଭୌତିକ, ଶାରୀରିକ, ଆକୃତିଗତ
• ଭଙ୍ଗ ପଦ୍ଧତି: ସ୍କାରିଫିକେସନ୍, ଷ୍ଟ୍ରାଟିଫିକେସନ୍, ଆଲୋକ
• ସୁବିଧା: ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିବା
• ନିୟମନ: ହର୍ମୋନ୍ (ABA ବନାମ ଜିବରେଲିନ୍)ଅଙ୍କୁରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା

1. ଇମ୍ବିବିସନ୍: ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଗ୍ରହଣ
2. ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ସକ୍ରିୟକରଣ: ଜୀବକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ
3. ବୃଦ୍ଧି ପୁନରାରମ୍ଭ: ଭ୍ରୁଣ ବଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରେ
4. ମୂଳାଙ୍କୁର ଉଦୟ: ପ୍ରଥମେ ମୂଳ ବାହାରେ
5. ପତ୍ରାଙ୍କୁର ଉଦୟ: ଶାଖା ଭୂମି ଉପରେ ବାହାରେଅଙ୍କୁରଣ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା କାରଣ

• ଜଳ: ଜୀବକ୍ରିଯା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ
• ତାପମାତ୍ରା: ଉତ୍ତମ ସୀମା ପ୍ରଜାତି ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ
• ଅକ୍ସିଜେନ୍: ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ
• ଆଲୋକ: କେତେକ ବୀଜକୁ ଆଲୋକ ଦରକାର, କେତେକକୁ ଅନ୍ଧାର
• ହର୍ମୋନ୍: ବୃଦ୍ଧି ନିୟନ୍ତ୍ରକର ସନ୍ତୁଳନ

ଉଦ୍ଭିଦର ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ

ଖାଦ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ

ଶସ୍ୟ

• ଧାନ (Oryza sativa): ବିଶ୍ୱ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଅଧା ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ ଖାଦ୍ୟ
• ଗହମ (Triticum aestivum): ପାଉରୁଟି, ପାସ୍ତା, ଅଟା
• ମକା (Zea mays): ଖାଦ୍ୟ, ପଶୁ ଖାଦ୍ୟ, ଶିଳ୍ପ ବ୍ୟବହାର
• ଜୁଆର (Pennisetum glaucum): ଖରା ସହିଷ୍ଣୁ ଶସ୍ୟ
• ଯବ (Hordeum vulgare): ବିୟର୍, ମାଲ୍ଟ୍, ପଶୁ ଖାଦ୍ୟଦାଳ
• ମଟର (Pisum sativum): ପ୍ରୋଟିନଯୁକ୍ତ ଲେଗ୍ୟୁମ୍
• ମସୁର (Lens culinaris): ଉଚ୍ଚ ପ୍ରୋଟିନ ଥିବା
• ଚନା (Cicer arietinum): ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୋଟିନ ଉତ୍ସ
• ବିନ୍ (Phaseolus vulgaris): ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଓ ବ୍ୟବହାର
• ସୋୟାବିନ୍ (Glycine max): ତେଲ ଓ ପ୍ରୋଟିନଶାକସବଜୀ
• ଆଳୁ (Solanum tuberosum): ପ୍ରଧାନ ଟ୍ୟୁବର ଶସ୍ୟ
• ଟମାଟୋ (Solanum lycopersicum): ଫଳ ଶାକ
• ପିଆଜ (Allium cepa): ସ୍ୱାଦ ଦେବା ଶାକ
• ବନ୍ଧାକୋବି (Brassica oleracea): ପତ୍ର ଶାକ
• ଗାଜର (Daucus carota): ମୂଳ ଶାକ

ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ

• ତୁଳସୀ (Ocimum sanctum): ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ, ପ୍ରଦାହ ନିବାରକ
• ନିମ୍ବ (Azadirachta indica): ଜୀବାଣୁନାଶକ, ଫଙ୍ଗସ୍ ନାଶକ
• ଆମଳା (Emblica officinalis): ଭିଟାମିନ୍ C ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ
• ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା (Withania somnifera): ଚାପ କମାଏ
• ହଳଦୀ (Curcuma longa): ପ୍ରଦାହ ନିବାରକପାରମ୍ପରିକ ଔଷଧ
• ଆୟୁର୍ବେଦ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଔଷଧ ପଦ୍ଧତି
• ଉନାନୀ: ପାରମ୍ପରିକ ଔଷଧ ପଦ୍ଧତି
• ସିଦ୍ଧ: ତାମିଲ ପାରମ୍ପରିକ ଔଷଧ
• ହୋମିଓପାଥି: ଉଦ୍ଭିଦ ଆଧାରିତ ଔଷଧ
• ଆଧୁନିକ ଔଷଧ**: ଉଦ୍ଭିଦ ନିବେଶିତ ଔଷଧ

ଶିଳ୍ପ ଉଦ୍ଭିଦ

ତନା ଉଦ୍ଭିଦ

• କପା (Gossypium spp.): ବସ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପ
• ପଟ (Corchorus capsularis): ବୋରା, ସୂତା
• ପୀନସାଲ (Linum usitatissimum): ଲିନେନ୍ ଉତ୍ପାଦନ
• ଭାଙ୍ଗ (Cannabis sativa): ରସ୍ସି, ବସ୍ତ୍ର
• ସିଲ୍କ କପା (Bombax ceiba): ତନା, କପୋକ୍କାଠ ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌
• ସାଗୁଆନ (Tectona grandis): ଉଚ୍ଚମାନର କାଠ
• ଶାଳ (Shorea robusta): ନିର୍ମାଣ କାଠ
• ଦିଓଦାର (Cedrus deodara): ସୁଗନ୍ଧି କାଠ
• ଚନ୍ଦନ (Santalum album): ସୁଗନ୍ଧି କାଠ
• ବାଉଁଶ (Bambusa spp.): ନିର୍ମାଣ, ଫର୍ନିଚରତେଲ ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌
• ସୋରିଷ (Brassica juncea): ରୋଷେଇ ତେଲ
• ମୁଗୁଡ଼ି (Arachis hypogaea): ଖାଦ୍ୟ ତେଲ
• ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ (Helianthus annuus): ତେଲ ଉତ୍ପାଦନ
• ନଳିଆଳ (Cocos nucifera): ତେଲ, ଖୋପରା
• ତିଳ (Sesamum indicum): ତେଲ ବୀଜ

ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌

ଫୁଲ ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌

• ଗୋଲାପ (Rosa spp.): ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧି
• ଟେଗେଟସ୍‌ (Tagetes spp.): ଧାର୍ମିକ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ
• ଜାଇ (Jasminum spp.): ସୁଗନ୍ଧି, ମାଳ
• ମଣ୍ଡାର (Hibiscus spp.): ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଫୁଲ
• କ୍ରିସାନ୍ଥେମମ୍‌ (Chrysanthemum spp.): କାଟ ଫୁଲପତ୍ର ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌
• ଫର୍ଣ୍ଣ: ଘର ସଜାଣ
• ଫିଲୋଡେଣ୍ଡ୍ରନ୍‌: ଘର ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌
• ମଣି ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌: ଘର ଭିତର ବାୟୁ ଶୋଧକ
• ସ୍ନେକ୍‌ ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌: କମ୍ ଯତ୍ନ ଘର ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌
• ପିସ୍‌ ଲିଲି: ସୁନ୍ଦର ପତ୍ର, ଫୁଲ

ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌ ପରିବେଶ

ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌ ସମୁଦାୟ

ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌ ସମୁଦାୟ ପ୍ରକାର

• ବନ ସମୁଦାୟ: ଗଛ, ଝାଡ଼, ଔଷଧି
• ଘାସ ସମୁଦାୟ: ଘାସ, ଔଷଧି
• ମରୁଭୂମି ସମୁଦାୟ: ଶୁଷ୍କ ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌
• ଜଳ ସମୁଦାୟ: ଜଳ ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌
• ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ସମୁଦାୟ: ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚତା ପ୍ୟାଲେଣ୍ଟ୍‌ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ତରାଧିକାରିତା
• ପ୍ରାଥମିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରିତା: ନଙ୍ଗୁଆ ଅଞ୍ଚଳର ଉପନିବେଶ
• ଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରିତା: ବ୍ୟାଘାତ ପରେ ପୁନଃଉପନିବେଶ
• ପରିପକ୍ୱ ସମୁଦାୟ: ସ୍ଥିର, ପରିପକ୍ୱ ସମୁଦାୟ
• ଅଗ୍ରଗାମୀ ପ୍ରଜାତି: ପ୍ରଥମ ଉପନିବେଶକାରୀ
• �ରିପକ୍ୱ ପ୍ରଜାତି: ସ୍ଥିର ସମୁଦାୟରେ ପ୍ରଧାନ

ପରିବେଶଗତ ଅଭିଯୋଜନ

ଶୁଷ୍କପ୍ରିୟ ଅଭିଯୋଜନ

• ମୋଟା କ୍ୟୁଟିକଲ: ଜଳ ହାନି କମାଏ
• ହ୍ରାସ ପାଇଲା ପତ୍ର: ବାଷ୍ପୀକରଣ କମିଥାଏ
• ଗଭୀର ମୂଳ: ଗଭୀର ଜଳ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ
• CAM ପ୍ରକାଶକ୍ରିୟା: ରାତିରେ CO₂ ଗ୍ରହଣ
• ରସାଳତା: ଜଳ ସଂଚୟ କଳାଜଳପ୍ରିୟ ଅଭିଯୋଜନ
• ଏରେଙ୍କାଇମା: ଭାସନ ପାଇଁ ବାୟୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଳା
• ହ୍ରାସ ପାଇଲା ମୂଳ: ସୀମିତ ମୂଳ ତନ୍ତ୍ର
• ଭାସୁଥିବା ପତ୍ର: ତଳେ ବାୟୁ କାମରା
• ଡୁବିଥିବା ପତ୍ର: ପତଳା, ନମ୍ୟ ପତ୍ର
• ବାୟୁ ଥେଲି: ଭାସନ ଯନ୍ତ୍ରଅଧିପ୍ରିୟ ଅଭିଯୋଜନ
• ଆକାଶମୂଳ: ବାୟୁରୁ ଆର୍ଦ୍ରତା ଶୋଷଣ
• ସ୍କେଲ: ଜଳ ଓ ପୋଷକ ଶୋଷଣ
• CAM ପ୍ରକାଶକ୍ରିୟା: ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ
• ହାଲୁକା ଗଠନ: ଆତ୍ଥୀୟ ଭାର କମାଏ
• ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି: ଶୀଘ୍ର ଉପନିବେଶ

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ

ପ୍ରଶ୍ନ 1

ଜାଇଲମ ଓ ଫ୍ଲୋଏମ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କଣ?

ପ୍ରଶ୍ନ 2

ପ୍ରକାଶକ୍ରିୟା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଏହାର ସମୀକରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର.

ପ୍ରଶ୍ନ 3

ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମୁଖ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ କଣ?

ପ୍ରଶ୍ନ 4

ଟାପ୍ରୁଟ ଓ ଫାଇବ୍ରସ ମୂଳ ତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କର.

ପ୍ରଶ୍ନ 5

ଉଦ୍ଭିଦ ଶାରୀରିକ ବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଟୋମାଟା ଭୂମିକା କଣ?

ପ୍ରଶ୍ନ 6

ଉଦ୍ଭିଦରେ ପିଢ଼ୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର.

ପ୍ରଶ୍ନ 7

ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ହର୍ମୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଣ?

ପ୍ରଶ୍ନ 8

ଫୁଲଦାରୁ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୀଜାଣୁକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

ପ୍ରଶ୍ନ 9

ଉଦ୍ଭିଦର ଆର୍ଥିକ ଗୁରୁତ୍ୱ କଣ?

ପ୍ରଶ୍ନ 10

ଶୁଷ୍କ ପ୍ରାଚୀର ଉଦ୍ଭିଦମାନେ କିପରି ଅଭିଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସନ୍ଦର୍ଭ

ଉଦ୍ଭିଦ ରାଜ୍ୟ ବର୍ଗୀକରଣ

• ବ୍ରାଇଓଫାଇଟ୍‌: ନନ-ଭ୍ୟାସକୁଲାର (ମୋସ୍‌, ଲିଭରୱର୍ଟ୍‌)
• ପ୍ଟେରିଡୋଫାଇଟ୍‌: ଭ୍ୟାସକୁଲାର, ବୀଜ ନାହିଁ (ଫର୍ଣ୍ଣ, ହର୍ସଟେଲ୍‌)
• ଜିମ୍ନୋସ୍ପର୍ମ: ନଗ୍ନ ବୀଜ (କୋନିଫର୍‌, ସାଇକାଡ୍‌)
• ଏଞ୍ଜିଓସ୍ପର୍ମ: ଆବୃତ ବୀଜ (ଫୁଲଦାରୁ ଉଦ୍ଭିଦ)

ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ ଅଂଶ

• କୋଷ ପ୍ରାଚୀର: ସେଲୁଲୋଜ୍‌, ଗଠନ ସମର୍ଥନ
• କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ୍‌: ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ, କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍‌
• ଭ୍ୟାକୁଓଲ୍‌: ସଂଗ୍ରହ, ଟର୍ଗର୍ ଚାପ
• ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ: ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା, ATP ଉତ୍ପାଦନ
• ନ୍ୟୁକ୍ଲିଅସ୍‌: ଜିନେଟିକ ପଦାର୍ଥ, କୋଷ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ

ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୀକରଣ

• 6CO₂ + 6H₂O + ପ୍ରକାଶ ଶକ୍ତି → C₆H₁₂O₆ + 6O₂
• ସ୍ଥାନ: କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ୍‌
• ପ୍ରକାଶ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଥାଇଲାକୋଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀ
• ଅନ୍ଧ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଷ୍ଟ୍ରୋମାରେ କାଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ର

ଉଦ୍ଭିଦ ହର୍ମୋନ୍‌

• ଅକ୍ସିନ୍‌: କୋଷ ଦୀର୍ଘାୟନ, ଶୀର୍ଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
• ଜିବେରେଲିନ୍‌: କାଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି, ବୀଜ ଅଙ୍କୁରଣ
• ସାଇଟୋକାଇନିନ୍‌: କୋଷ ବିଭାଜନ, ପ୍ରତିବୃଦ୍ଧ
• ଆବ୍ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍‌: ଚାପ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ନିଷ୍କ୍ରିୟତା
• **ଇଥିଲିନ୍‌]: ଫଳ ପାକ, ବୃଦ୍ଧାପନ

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ

• ଖାଦ୍ୟ: ଚାଉଳ, ଗହମ, ମକା, ଡାଲି
• ଔଷଧ: ତୁଳସୀ, ନିମ, ଆମଳା, ହଳଦୀ
• ଶିଳ୍ପ: କପା, ଜୁଟ୍‌, ଟେକ୍, ବାଉଁଶ
• ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ: ଗୋଲାପ, ଗେଣ୍ଡା, ଜାଇ

ସ୍ମୃତି ଟିପ୍ସ

ଉଦ୍ଭିଦ ଅଂଶ କାର୍ଯ୍ୟ

• ମୂଳ: ଆସ୍ଥିରତା, ଶୋଷଣ, ସଂଚୟ
• କାଣ୍ଡ: ସମର୍ଥନ, ପରିବହନ, ସଂଚୟ
• ପତ୍ର: ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ, ବାଷ୍ପୀକରଣ, ବାୟୁ ବିନିମୟ
• ଫୁଲ: ପ୍ରଜନନ, ପରାଗସେଚନ
• ଫଳ: ବୀଜ ସୁରକ୍ଷା, ବିସ୍ତାର

ପ୍ରକାଶସଂଶ୍ଳେଷଣ ପଦକ୍ଷେପ

• ଆଲୋକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଆଲୋକ → ATP + NADPH + O₂
• କାଲଭିନ ଚକ୍ର: CO₂ + ATP + NADPH → ଗ୍ଲୁକୋଜ
• କାରକ: ଆଲୋକ, CO₂, ତାପମାତ୍ରା, ଜଳ

ଉଦ୍ଭିଦ ହର୍ମୋନ ମ୍ନେମୋନିକ୍

• ATCE: ଅକ୍ସିନ (ବୃଦ୍ଧି), ଟର୍ଗର (ଜଳ), ସାଇଟୋକାଇନିନ (ବିଭାଜନ), ଇଥିଲିନ (ପାକ)

ଉଦ୍ଭିଦ କଣିକା

• ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍: ବୃଦ୍ଧି (ଶୀର୍ଷ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ଅନ୍ତର୍ବର୍ତୀ)
• ସ୍ଥାୟୀ: କାର୍ଯ୍ୟ (ପାରେଙ୍କାଇମା, କଲେଙ୍କାଇମା, ସ୍କ୍ଲେରେଙ୍କାଇମା)
• ଜଟିଳ: ପରିବହନ (ଜାଇଲେମ୍, ଫ୍ଲୋଏମ୍)

Back to Science Topics

All Topic Practice