1. କମ୍ପାନି ଶାସନ - ନିୟମନ ଆଇନ ୧୭୭୩

• ପ୍ରଣୟନ: ୧୭୭୩
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ବଙ୍ଗାଳର ଗଭର୍ଣ୍ଣରଙ୍କୁ ବଙ୍ଗାଳର ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲ୍ କଲା।
  • ଦ୍ୱୈତ ଶାସନ ପଦ୍ଧତି (ଦିୱାନୀ ଓ ନିଜାମତ୍) ପ୍ରସ୍ତାବ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତ ଉପରେ ବ୍ରିଟିଶ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଆରମ୍ଭ ଚିହ୍ନିଲା।
  • କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ପ୍ରଶାସନ ପ୍ରତି ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ -ନିୟମନ ଆଇନ - ଭାରତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବ୍ରିଟିଶ ପାର୍ଲିଆମେଣ୍ଟଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରଥମ ବୃହତ୍ ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟ।

2. ପିଟ୍ସ ଆଇନ ୧୭୯୩

• ପ୍ରଣୟନ: ୧୭୯୩
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ଲଣ୍ଡନରେ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନିଙ୍କୁ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ୍ ସ୍ଥାପନ କଲା।
  • କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନିକ ଓ ଆଇନସଭାକୁ ଶକ୍ତି ପୃଥକ୍ କଲା।
  • ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ପାଇଁ ଚାରି ସଦସ୍ୟ ମଣ୍ଡଳୀ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଦୃଢ଼ କଲା।
  • ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲଙ୍କର କୂଟନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଭିତି ସ୍ଥାପନ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ -ଚାରି ସଦସ୍ୟ ମଣ୍ଡଳୀ - ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିଲା।

3. ଚାର୍ଟର ଆଇନ ୧୮୧୩

• କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ: 1813
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡିକ:
  • ପୂର୍ବ ଭାରତ କମ୍ପାନୀର ଚାର୍ଟରକୁ 20 ବର୍ଷ ପାଇଁ ନବୀକରଣ କଲା।
  • ଭାରତରେ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା।
  • ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲଙ୍କୁ ସୀମିତ କ୍ଷମତା ଦେଲା।
  • ନବାବମାନେଙ୍କର ନିଜାମତ୍ (ସେନା) କ୍ଷମତାକୁ ବିଲୋପ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ବ୍ରିଟିଶ ସିଧାସଳଖ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଆରମ୍ଭ ଚିହ୍ନିତ କଲା।
  • ଭାରତରେ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଭିତି ସ୍ଥାପନ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା - ଭାରତରେ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ନୀତି।

4. ଚାର୍ଟର ଆଇନ 1833

• କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ: 1833
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡିକ:
  • ପୂର୍ବ ଭାରତ କମ୍ପାନୀର ନିଜାମତ୍ ଓଦିୱାନୀ କ୍ଷମତାକୁ ବିଲୋପ କଲା।
  • ଭାରତର ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲଙ୍କୁ ଚାରି ସଦସ୍ୟଙ୍କ କାଉନ୍ସିଲ ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା।
  • ଭାରତର ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନର ମୁଖ୍ୟ କଲା।
  • ଭାରତରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା।
  • ଲଣ୍ଡନରେ ଇଣ୍ଡିଆ କାଉନ୍ସିଲ ଗଠନ କରି ଗଭର୍ଣ୍ଣର-ଜେନେରାଲଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ବ୍ରିଟିଶ କ୍ରାଉନ୍ ତଳେ କ୍ଷମତାକୁ କେନ୍ଦ୍ରିଭୂତ କଲା।
  • ପ୍ରଶାସନରେ ପୂର୍ବ ଭାରତ କମ୍ପାନୀର ଭୂମିକାର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର - ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ସାଂଗଠନିକ ପ୍ରଶାସନିକ ଗଠନ।

5. ଚାର୍ଟର ଆଇନ 1853

• କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ: 1853
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ଭାରତୀୟ ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ (ICS) କୁ ସ୍ଥାପିତ କଲା।
  • ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ ପରୀକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କଲା।
  • ଭାରତୀୟ ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ କମିଶନ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଏକ ପେଶାଦାର ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କଲା।
  • ଭାରତରେ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ଭିତି ସ୍ଥାପନ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:ଭାରତୀୟ ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ (ICS) – ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପେଶାଦାର ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା।

6. କ୍ରାଉନ୍ ଶାସନ – ଗଭର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଆକ୍ଟ 1858

• କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ: 1858
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ଭାରତର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀରୁବ୍ରିଟିସ୍ କ୍ରାଉନ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତରିତ ହେଲା।
  • ଭାରତର ଭାଇସରୟ୍ଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିସ୍ କ୍ରାଉନ୍ର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କଲା।
  • ଲଣ୍ଡନରେ ବ୍ରିଟିସ୍ ସେକ୍ରେଟାରୀ ଅଫ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଫର୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଆରମ୍ଭ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତରେ କ୍ରାଉନ୍ ଶାସନର ଆରମ୍ଭ ଚିହ୍ନିତ କଲା।
  • ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ବ୍ରିଟିସ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:ଭାରତର ଭାଇସରୟ୍ – ଭାରତର ବ୍ରିଟିସ୍ ପ୍ରଶାସନର ମୁଖ୍ୟ।

7. ଇଣ୍ଡିଆନ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ ଆକ୍ଟ 1861

• କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ: 1861
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ଭାଇସରୟ୍ କାଉନ୍ସିଲରେ ଅଧିକାରିକ ନୁହେଁ ଏମିତି ସଦସ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା।
  • ଭାରତୀୟ ସଦସ୍ୟମାନେ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭୂମିକା ନିଭାଇବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇଲେ।
  • ପ୍ରାଦେଶିକ କାଉନ୍ସିଲ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଶାସନରେ ଭାରତୀୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ।
  • କୂଟନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇଁ ଭିତି ସ୍ଥାପନ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:ଅଧିକାରିକ ନୁହେଁ ଏମିତି ସଦସ୍ୟ – କାଉନ୍ସିଲର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ସଦସ୍ୟ।

8. ଭାରତୀୟ ପରିଷଦ ଆଇନ 1909 (ମୋର୍ଲେ-ମିଣ୍ଟୋ ସଂସ୍କାର)

• କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା: 1909
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ବିଧାନ ପରିଷଦରେ ଓଜନଯୁକ୍ତ ଭୋଟିଂ ପ୍ରଣାଳୀ ପ୍ରଚଳିତ କଲା।
  • ମୁସଲିମ୍‌ମାନେଂପାଇଁ ପୃଥକ୍ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ଅନୁମୋଦନ କଲା।
  • ଅସରକାରୀ ସଦସ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ସଂସ୍କାର।
  • ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ବିଭାଜନ ଗଭୀର କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:ପୃଥକ୍ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ - ଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟପାଇଁ ପୃଥକ୍ ଭୋଟିଂ।

9. ଭାରତୀୟ ପରିଷଦ ଆଇନ 1919 (ମଣ୍ଟେଗ୍ୟୁ-ଚେଲମ୍ସଫୋର୍ଡ ସଂସ୍କାର)

• କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା: 1919
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ପ୍ରଦେଶମାନେଂରେ ଦ୍ୱୈତ ଶାସନ (dyarchy) ପ୍ରଚଳିତ କଲା।
  • ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ହସ୍ତାନ୍ତରିତ ବିଷୟ ପୃଥକ୍ କଲା।
  • ଶାସନରେ ଭାରତୀୟ ସଂପୃକ୍ତି ବଢ଼ାଇଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ସ୍ୱୟଂ ଶାସନର ଆରମ୍ଭ ଚିହ୍ନ।
  • ଭବିଷ୍ୟତ୍ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଦ୍ୱୈତ ଶାସନ ମୋଡେଲ୍ ଆଣିଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:ଦ୍ୱୈତ ଶାସନ - ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଭାରତୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱୈତ ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ।

10. ଭାରତ ସରକାର ଆଇନ 1935

• କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା: 1935
• ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ଫେଡେରାଲ କୋର୍ଟ ସହ ଏକଫେଡେରାଲ ଢାଞ୍ଚା ଗଠନ କଲା।
  • ପ୍ରଦେଶ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଆରମ୍ଭ କଲା।
  • ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପ୍ରଦେଶ:ଗୋଷ୍ଠୀ A ଓଗୋଷ୍ଠୀ B ସ୍ଥାପନ କଲା।
  • ନିର୍ବାଚନ ସଂସ୍କାର ଓପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଣିଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ସମଗ୍ର ସମ୍ବିଧାନ।
  • ସ୍ୱାଧୀନତା-ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମ୍ବିଧାନ ପାଇଁ ଭିତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ:ଫେଡେରାଲ କୋର୍ଟ - ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଫେଡେରାଲ ବିଚାରବ୍ୟବସ୍ଥା।