ବିଧାନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମ୍ପର୍କ

ସମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା

• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 246: କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବିଧାନକ କ୍ଷମତାର ବଣ୍ଟନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ।
• ତାଲିକା I (କେନ୍ଦ୍ର ତାଲିକା): 100 ବିଷୟ ଯେଉଁଥିରେ ସଂସଦ ବିଧାନ କରିପାରେ।
• ତାଲିକା II (ରାଜ୍ୟ ତାଲିକା): 61 ବିଷୟ ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ବିଧାନ କରିପାରେ।
• ତାଲିକା III (ସମନ୍ୱିତ ତାଲିକା): 47 ବିଷୟ ଯେଉଁଥିରେ ସଂସଦ ଓ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ଉଭୟ ବିଧାନ କରିପାରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 254: ଯଦି ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ କେନ୍ଦ୍ର ବିଧାନ ସହିତ ବିରୋଧ କରେ, ସଂସଦ ତାହାକୁ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିପାରେ।

ପ୍ରଧାନ ଆଇନ ଓ ସଂଶୋଧନ

• 73ତମ ଓ 74ତମ ସମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ (1992): ପଞ୍ଚାୟତି ରାଜ ଓ ପୌର ନିଗମକୁ ସମନ୍ୱିତ ତାଲିକାର ଅଂଶ କଲା।
• 11ତମ ତାଲିକା (1952): ପଞ୍ଚାୟତ ପାଇଁ 29 ବିଷୟ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ।
• 12ତମ ତାଲିକା (1952): ପୌର ନିଗମ ପାଇଁ 18 ବିଷୟ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ।
• 10ତମ ତାଲିକା (1955): ବିଧାୟକଙ୍କ ଦଳାନ୍ତରକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରେ।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାମଲା

• ଏସ୍.ଆର୍. ବୋମ୍ମାଇ ବିପକ୍ଷରେ ଭାରତ ସଂଘ (1994): “ମୌଳିକ ଢାଞ୍ଚା” ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସ୍ଥାପିତ ଓ କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା।
• କେସବାନନ୍ଦ ଭାରତୀ ବିପକ୍ଷରେ କେରଳ ରାଜ୍ୟ (1973): ସଂସଦର ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ କ୍ଷମତାର ସୀମା ସ୍ପଷ୍ଟ କଲା।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ ତଥ୍ୟ

• ଦ୍ୱୈତ ଶାସନ: ଭାରତ ଦ୍ୱୈତ ଶାସନ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରେ ଯେଉଁଥିରେ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମତାର ସନ୍ତୁଳନ ଅଛି।
• ଅବଶିଷ୍ଟ କ୍ଷମତା: ଅନୁଚ୍ଛେଦ 248 ଅଧୀନରେ କେନ୍ଦ୍ର ପାଖରେ ରହିଥାଏ।
• ଅନ୍ତରାଜ୍ୟ ବିବାଦ:ଅନ୍ତରାଜ୍ୟ ପରିଷଦ ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନ ହୁଏ ଯାହା ଅନୁଚ୍ଛେଦ 263 ଅଧୀନରେ ଗଠିତ।

ପ୍ରଶାସନିକ ସମ୍ପର୍କ

ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା

• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 255: ଏହା କହେ ଯେ କେନ୍ଦ୍ର କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କ୍ଷମତା ପ୍ରୟୋଗ କରିବ ନାହିଁ, କେବଳ ଜରୁରୀକାଳ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ସମ୍ମତି ସହିତ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 256: ରାଜ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କ୍ଷମତା ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 257: କେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରଶାସନ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ।

ପ୍ରଧାନ ସଂସ୍ଥାନ

• ରାଜ୍ୟ ସରକାର: ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କ୍ଷମତା ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି।
• କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ: କେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ, କେତେକଙ୍କର ବିଧାନସଭା ଅଛି (ଉଦାହରଣ: ଦିଲ୍ଲୀ, ପୁଡୁଚେରି)।
• ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ: ଅନୁଚ୍ଛେଦ 356 ଅଧୀନରେ ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଯନ୍ତ୍ର ବିଫଳ ହେଲେ ଲାଗୁ କରାଯାଏ।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ

• 1950: ସମ୍ବିଧାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା, କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ କାଠାମୋଚା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
• 1952: ସପ୍ତମ ସଂଶୋଧନ ସମବର୍ତ୍ତୀ ତାଲିକା ଆଣିଲା।
• 1992: 73ତମ ଓ 74ତମ ସଂଶୋଧନ ପଞ୍ଚାୟତି ରାଜ୍ୟ ଓ ପୌର ନିଗମ ଆଣିଲା।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ

• ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତଶାସନ: ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରଶାସନରେ ସ୍ୱାୟତ୍ତଶାସନ ଅଛି।
• ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ: ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗୁ କରାଯାଇପାରେ, ନବୀକରଣୀୟ।
• ଅନ୍ତର୍ରାଜ୍ୟ ପରିଷଦ: କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ସୁଗମ କରେ।

ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କ

ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା

• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 268-286: କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ବଣ୍ଟନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 280: କର ଓ ଅନୁଦାନ ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ ଦେବା ପାଇଁଆର୍ଥିକ କମିଶନ ଗଠନ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 282: ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ଅନୁଦାନ ଦେବା କ୍ଷମତା ଦିଏ।

ଆର୍ଥିକ ସାଧନ

ଆର୍ଥିକ କମିଶନ

• ପ୍ରଥମ ଆର୍ଥିକ କମିଶନ (1951): ସମ୍ବିଧାନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
• ଦ୍ୱାଦଶ ଆର୍ଥିକ କମିଶନ (2010): କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କରର 42% ହିସ୍ସା ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁପାରିଶ କଲା।
• ତ୍ରୟୋଦଶ ଆର୍ଥିକ କମିଶନ (2015): କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କରର 42.5% ହିସ୍ସା ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁପାରିଶ କଲା।
• ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଆର୍ଥିକ କମିଶନ (2020): କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କରର 42.5% ହିସ୍ସା ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁପାରିଶ କଲା।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ

• ଆର୍ଥିକ କମିଶନ: ପ୍ରତି 5 ବର୍ଷରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଏ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ।
• କର ହିସ୍ସା: ଆର୍ଥିକ କମିଶନ ସୁପାରିଶ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କରର ଏକ ହିସ୍ସା ମିଳେ।
• ଅନୁଦାନ: ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉନ୍ନୟନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏବଂ ଫେରସ୍ତ ହୋଇନଥିବା।
• ଋଣ: ସୁଧ ସହ ଫେରସ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଏବଂ ପରିବହନ ଓ ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ସାରାଣ୍ଶ ଟେବୁଲ: କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ