ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ (C.11)

1. ପ୍ରତିଷ୍ଠା

1.1 ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ ଗଠନ

• 1885 ମସିହାରେ****ବମ୍ବେରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ରାଜନୈତିକ ସଂଳାପ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବେ କାମ କରିବା ଓ ଭାରତୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ସମାଧାନ କରିବା।
• ପ୍ରେରଣା: ବ୍ରିଟିଶ ଉଦାରବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓଲୋକମାନ୍ୟ ତିଳକଙ୍କ ସ୍ୱରାଜ୍ ଡାକ।
• ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଦସ୍ୟ:
  • A.O. ହ୍ୟୁମ୍ – ବ୍ରିଟିଶ ସିଭିଲ ସର୍ଭାନ୍ଟ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା।
  • W.C. ବନାର୍ଜୀ – କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ସଭାପତି (1886)।
• ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଦସ୍ୟତ୍ୱ: ଅଧିକାଂଶଶିକ୍ଷିତ ଭାରତୀୟ ଓବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀ।
• ଭୂମିକା: ପ୍ରଥମେ ଏକଚାପ ଦଳ, ପରେ ଏକରାଜନୈତିକ ଦଳ ଭାବେ ବିକଶିତ।

1.2 ଗଠନ ଓ ନେତୃତ୍ୱ

• ଗଠନ: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଂଗଠନ ସହବାର୍ଷିକ ଅଧିବେଶନ।
• ନେତୃତ୍ୱ: ସଦସ୍ୟମାନେ ନିର୍ବାଚିତ କରନ୍ତି,ସଭାପତିମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିଅନ୍ତି।
• ପ୍ରଧାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ:
  • A.O. ହ୍ୟୁମ୍ – ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଓ ମୁଖ୍ୟ ସଂଯୋଜକ (1885)।
  • W.C. ବନାର୍ଜୀ – ପ୍ରଥମ ସଭାପତି (1885)।
  • ଦାଦାଭାଇ ନୌରୋଜି – ସଭାପତି (1886, 1893, 1906)।
  • ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଗୋଖଲେ – ନରମ ଧାରାର ନେତା, ସଭାପତି (1905)।
  • ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ – କଠିନ ଧାରାର ନେତା।
  • ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ – କଂଗ୍ରେସକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କଲେ, ସଭାପତି (1924)।
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ – ସଭାପତି (1929, 1936, 1937); ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରାଜ୍ ଘୋଷଣା କଲେ।
  • ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ – ସଭାପତି (1938, 1939)।

1.3 ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ବିକାଶ

• ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ:
  • ସ୍ୱ-ଶାସନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରିବା।
  • ବ୍ରିଟିଶ ନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଚାପ ଦଳ ଭାବେ କାମ କରିବା।
• ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ:
  • ସ୍ୱରାଜ୍ୟ (ସ୍ୱାଧୀନ ଶାସନ) ହାସଲ କରିବା।
  • ଏକ ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତଳେ ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟମାନେଙ୍କୁ ଏକାତ୍ର କରିବା।
• ବିକାଶ:
  • ଏକ ନରମ ଆନ୍ଦୋଳନରୁକଠିନ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ।
  • ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦ୍ଧତିରୁସମୂହ ସଂଗ୍ରାମକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ।

2. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିବେଶନଗୁଡ଼ିକ

2.1 1885 ଅଧିବେଶନ (ସ୍ଥାପନା ଅଧିବେଶନ)

• ସ୍ଥାନ:ବମ୍ବେ।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ:
  • ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ।
  • A.O. ହ୍ୟୁମ୍ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ଦାଦାଭାଇ ନୌରୋଜି ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ।
  • W.C. ବନାର୍ଜି ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଭିତି ସ୍ଥାପନ କଲା।
  • କଂଗ୍ରେସକୁ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦେଲା।

2.2 1890 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:କଲିକତା।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ:
  • ଦାଦାଭାଇ ନୌରୋଜି ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • W.C. ବନାର୍ଜି ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ସ୍ୱ-ଶାସନ ପ୍ରସ୍ତାବ କରାଗଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସ୍ୱ-ଶାସନ ଦାବି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଉଠାଗଲା।

2.3 1905 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:କଲିକତା।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
  • ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଗୋଖଲେ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ବଙ୍ଗଭଙ୍ଗକୁ ସମର୍ଥନ କରାଗଲା।
  • ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଏକରାଜନୈତିକ ଦଳ ଭାବେ ଗଠିତ ହେଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ନରମ ପନ୍ଥାରୁ କଠିନ ପନ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦେଲା।
  • ବଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଫଳରେସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

2.4 1906 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ଲାହୋର।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
  • ଦାଦାଭାଇ ନୌରୋଜି ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ସ୍ୱଶାସନ ଦାବି।
  • ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ଗଠିତ ହେଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖାଦେଲା।
  • ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ଏକ ପୃଥକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଭାବେ ଗଠିତ ହେଲା।

2.5 1907 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ଲାହୋର।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
  • ରାଶବିହାରୀ ବୋଷ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • କଂଗ୍ରେସରେ ବିଭାଜନ:
    • ନରମ ପନ୍ଥା (ଗୋଖଲେଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ)।
    • କଠିନ ପନ୍ଥା (ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଳଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ)।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରଥମ ବିଭାଜନ।
  • ନରମ ପନ୍ଥା****ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ।
  • କଠିନ ପନ୍ଥା****ସାମୁହିକ ସଂଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଚାର କଲେ।

2.6 1916 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ଲାହୋର।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
  • ସି. ଆର. ଦାସ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ: କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍** ମଧ୍ୟରେଲକ୍ନୌ ଚୁକ୍ତି।
  • ସ୍ୱଶାସନ ଦାବି।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଲକ୍ନୌ ଚୁକ୍ତି – ପ୍ରଥମସମସ୍ତ ଦଳ ଚୁକ୍ତି।
  • ମୁସଲିମ୍ ସ୍ୱାର୍ଥ ସୁରକ୍ଷିତ କଲା।
  • କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍** ମଧ୍ୟରେଏକତା।

2.7 1920 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:କଲିକତା।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟସମୂହ:
  • ସି. ଆର. ଦାସ****ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ।
  • ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ****ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ (1924)।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
  • ଗାନ୍ଧୀୟ ପଦ୍ଧତି ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
  • ସାମୂହିକ ସଂଗଠନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

2.8 1929 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ଲାହୋର।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟସମୂହ:
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ****ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ପୂର୍ଣ ସ୍ୱରାଜ୍ (ସମ୍ପୂର୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତା)।
  • 1 ଜାନୁଆରୀ 1930 କୁସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଘୋଷଣା କରାଗଲା।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ପୂର୍ଣ ସ୍ୱରାଜ୍ ଘୋଷଣା ହେଲା।
  • ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ପାଳିତ ହେଲା।
  • ଗାନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରବଳ ଥିଲା।

2.9 1936 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ଲାହୋର।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟସମୂହ:
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ****ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ୍ ପ୍ଲାନ୍ ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ୍ ପ୍ଲାନ୍ ଆଲୋଚନା ହେଲା।
  • ଫେଡେରାଲ୍ ଗଠନ ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଲା।

2.10 1937 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:କଲିକତା।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟସମୂହ:
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ****ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ୍ ପ୍ଲାନ୍ ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ୍ ପ୍ଲାନ୍ ସମର୍ଥିତ ହେଲା।
  • ଫେଡେରାଲ୍ ଗଠନ ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଲା।

2.11 1942 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ବରଡୋଲି।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ****ସଭାପତି ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
  • ବ୍ୟାପକ ପ୍ରତିବାଦ ଓସିଭିଲ ଡିସଓବିଡିଏନ୍ସ।
  • ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଚାପରେ ପଡ଼ିଲା।

2.12 1946 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ମଦ୍ରାସ।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ****ସଭାପତି ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ଭାରତ ବିଭାଜନ ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ।
  • ଅନ୍ତରୀନ ସରକାର ଗଠନ।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତ ବିଭାଜନ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
  • ଅନ୍ତରୀନ ସରକାର ଗଠିତ ହେଲା।

2.13 1947 ଅଧିବେଶନ

• ସ୍ଥାନ:ଦିଲ୍ଲୀ।
• ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ****ସଭାପତି ଥିଲେ।
  • ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:ଭାରତ ବିଭାଜନ।
  • ନୂଆ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ।
• ଗୁରୁତ୍ୱ:
  • ଭାରତ ବିଭାଜନ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ହେଲା।
  • ନୂଆ ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ହେଲା।
  • ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

3. ମୁଖ୍ୟ ତାରିଖ ଓ ପଦ

4. ପରୀକ୍ଷା-ଉପଯୋଗୀ ତଥ୍ୟ

• SSC, RRB ପ୍ରଧାନ ବିଷୟବସ୍ତୁ:

  • କଂଗ୍ରେସ 1885 ରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
  • ପ୍ରଥମ ସଭାପତି: ଦାଦାଭାଇ ନୌରୋଜି।
  • ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ସଭାପତି: W.C. ବନାର୍ଜି।
  • 1929 ରେ ପୂର୍ଣ ସ୍ୱରାଜ ଘୋଷଣା ହୋଇଥିଲା।
  • 1942 ରେ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
  • 1947 ରେ ଭାରତ ବିଭଜନ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଥିଲା।
  • 1916 ରେ ଲକ୍ନୌ ଚୁକ୍ତି।
  • 1907 ରେ କଂଗ୍ରେସ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
  • 1916 ରେ କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା।
  • 1924 ରେ ଗାନ୍ଧୀ ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ।

• ପାର୍ଥକ୍ୟ:

  • ନରମପନ୍ଥୀ ବନାମ କଠିନପନ୍ଥୀ:
    • ନରମପନ୍ଥୀ: ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିଲେ।
    • କଠିନପନ୍ଥୀ: ବ୍ୟାପକ ଜନସମ୍ମିଳନ ପାଇଁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ।
  • କଂଗ୍ରେସ ବନାମ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍:
    • କଂଗ୍ରେସ: ଜାତୀୟତାବାଦୀ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ।
    • ମୁସଲିମ ଲିଗ୍: ମୁସଲିମ ସ୍ୱାର୍ଥ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିଲା।

• ପ୍ରଧାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ:

  • ଦାଦାଭାଇ ନୌରୋଜି – ପ୍ରଥମ ସଭାପତି।
  • W.C. ବନାର୍ଜି – ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ସଭାପତି।
  • ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଗୋଖଲେ – ନରମପନ୍ଥୀ ନେତା।
  • ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ – କଠିନପନ୍ଥୀ ନେତା।
  • ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ – 1929, 1936, 1937 ରେ ସଭାପତି।

• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତାବ:

  • ସ୍ୱଶାସନ (1890)।
  • ଲକ୍ନୌ ଚୁକ୍ତି (1916)।
  • ପୂର୍ଣ ସ୍ୱରାଜ (1929)।
  • ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ (1942)।
  • ଭାରତ ବିଭଜନ (1947)।