C.3] ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ, ସ୍ଥାନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟାଳୟ

1. ସଂଯୁକ୍ତ ଜାତି (UN)

1.1 ସାରାଂଶ

• ପ୍ରତିଷ୍ଠା: ୨୪ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୫
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ନ୍ୟୁୟର୍କ, USA
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ, ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ରକ୍ଷା, ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌହାର୍ଦ୍ପ ସମ୍ପର୍କ ବିକାଶ, ଓ ମାନବ ଅଧିକାର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ।

1.2 ପ୍ରଧାନ ଅଙ୍ଗ

1.3 UN ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦ (UNSC)

• ଗଠନ: ୧୫ ସଦସ୍ୟ (୫ ସ୍ଥାୟୀ: USA, ରୁଷ, ଚାଇନା, UK, ଫ୍ରାନ୍ସ; ୧୦ ଅସ୍ଥାୟୀ, ୨ ବର୍ଷ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚିତ)
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନ ବଳବତ୍ତର କରେ, ସେନା କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁମୋଦନ କରେ, ଓ ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଲାଗୁ କରେ।
• ପ୍ରଧାନ ପ୍ରସ୍ତାବ:
  • ପ୍ରସ୍ତାବ ୨୩୩୪ (୨୦୧୭): ଅଧିକୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଇସ୍ରାଏଲର ବସତି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କଲା।
  • ପ୍ରସ୍ତାବ ୧୯୭୩ (୨୦୧୧): ଲିବିଆ ଉପରେ ନୋ-ଫ୍ଲାଇ ଜୋନ୍ ଅନୁମୋଦିତ କଲା।

1.4 ସଂଲଗ୍ନ ସଂସ୍ଥା

2. ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO)

2.1 ଅବଲୋକନ

• ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: 7 ଏପ୍ରିଲ 1948
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ଜେନେଭା, ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡ
• କାର୍ଯ୍ୟ: ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ, ମାନଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରବଣତା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା।

2.2 ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ୟମ

• ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (GHO): ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୂଚକ ଉପରେ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।
• ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦିବସ: 7 ଏପ୍ରିଲରେ ପାଳିତ ହୁଏ।
• WHO ଜରୁରୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: 2014 ଇବୋଲା ପ୍ରକୋପ ଓ 2020 COVID-19 ମହାମାରୀ ପରି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍କଟରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସମନ୍ୱୟ କରେ।

3. ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରା କୋଷ (IMF)

3.1 ଅବଲୋକନ

• ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: 27 ଡିସେମ୍ବର 1945
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ୱାଶିଂଟନ୍ ଡି.ସି., ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା
• କାର୍ଯ୍ୟ: ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରବଣତା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ସଦସ୍ୟ ଦେଶକୁ ଋଣ ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରା ସହଯୋଗ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରିବା।

3.2 ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ

• କୋଟା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଭୋଟ୍ ଶକ୍ତି ଓ ଆର୍ଥିକ ଅବଦାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ।
• ବିଶେଷ ଡ୍ରୋଇଂ ଅଧିକାର (SDRs): ସଦସ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କର ସରକାରୀ ରିଜର୍ଭ ପୂରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ରିଜର୍ଭ ମୁଦ୍ରା।
• ମୁଖ୍ୟ ଋଣଗୁଡ଼ିକ:
  • ବିସ୍ତୃତ କୋଷ ସୁବିଧା (EFF): ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟରେ ଥିବା ଦେଶମାନଙ୍କ ପାଇଁ।
  • ଦ୍ରୁତ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ ସୁବିଧା (RFF): ଜରୁରୀ ଆର୍ଥିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ।

4. ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ

4.1 ସଂକ୍ଷେପ

• ପ୍ରତିଷ୍ଠା: 27 ଡିସେମ୍ବର 1945
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ଓ୍ବାଶିଂଟନ୍, ଡି.ସି., USA
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ଓ କାୟିକ ସହାୟତା ଦେବା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରୋତ୍ସାହନ।

4.2 ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ

• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପୁନଃନିର୍ମାଣ ଓ ବିକାଶ ବ୍ୟାଙ୍କ (IBRD): ମଧ୍ୟମ ଆୟ ଓ କ୍ରେଡିଟଯୋଗ୍ୟ ନିମ୍ନ ଆୟ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ଋଣ ଦିଏ।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଉନ୍ନୟନ ସଂଘ (IDA): ନିମ୍ନ ଆୟ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ସୁଧହୀନ ଋଣ ଓ ଅନୁଦାନ ଦିଏ।
• ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ (WBG): IBRD, IDA, IFC, MIGA ଓ ICSID ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

5. ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ

5.1 ASEAN (ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଜାତିସଂଘ)

• ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: ୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୬୭
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ଜାକାର୍ତା, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ
• ସଦସ୍ୟ: ବ୍ରୁନେଇ, କାମ୍ବୋଡିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଲାଓସ, ମାଲେସିଆ, ମିୟାନମାର, ଫିଲିପାଇନ୍ସ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଭିଏତନାମ
• ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ୟମ:
  • ASEAN ପଦ୍ଧତି: ସମ୍ମତି, ଅହସ୍ତକ୍ଷେପ ଓ ଅପରିସ୍ମାରିକ ସଂଳାପକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।
  • ASEAN ମୁକ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର (AFTA): ୧୯୯୨ ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ବାଣିଜ୍ୟ ବାଧାକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖେ।
  • ASEAN+3 (ଚୀନ, ଜାପାନ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ): ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଏ।

5.2 ଇଉରୋପିୟ ସଂଘ (EU)

• ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: ୧୯୫୭ (ରୋମ ଚୁକ୍ତି)
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ବ୍ରୁସେଲ୍ସ, ବେଲଜିୟମ୍
• ସଦସ୍ୟ: ୨୭ ଦେଶ (ବ୍ରେକ୍ସିଟ୍ ପରେ UK ବାଦ୍)
• ପ୍ରଧାନ ସଂସ୍ଥାନ:
  • ଇଉରୋପିୟ କମିଶନ: EU ଆଇନ ପ୍ରସ୍ତାବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ କରେ।
  • ଇଉରୋପିୟ ସଂସଦ: EU ନାଗରିକମାନେ ନିର୍ବାଚିତ କରନ୍ତି।
  • ଇଉରୋପିୟ ସଂଘ ପରିଷଦ: ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦିଏ।
  • ଇଉରୋପିୟ ନ୍ୟାୟାଳୟ: EU ଆଇନର ଏକତାନିଶ ପ୍ରୟୋଗ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
• ପ୍ରଧାନ ନୀତି:
  • ସେଙ୍ଗେନ୍ ଅଞ୍ଚଳ: ୨୬ EU ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ଟ ସୀମା।
  • ଇଉରୋଜୋନ୍: ୧୯ ଦେଶ ଇଉରୋ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
  • ଏକତ୍ରିକୃତ ବଜାର: ପଣ୍ୟ, ସେବା, ପୁଞ୍ଜି ଓ ଲୋକଙ୍କର ମୁକ୍ତ ଗତିଶୀଳତା।

5.3 ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ ସଂଘ (SAARC)

• ସ୍ଥାପିତ: 8 ଡିସେମ୍ବର 1985
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: କାଠମାଣ୍ଡୁ, ନେପାଳ
• ସଦସ୍ୟ: ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ବାଂଲାଦେଶ, ଭୂଟାନ, ଭାରତ, ମାଲଦ୍ୱୀପ, ନେପାଳ, ପାକିସ୍ତାନ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା
• ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ୟମ:
  • SAARC ସଚିବାଳୟ: ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ ସମନ୍ୱୟ କରେ।
  • SAARC ମାନବ ଅଧିକାର କମିଶନ: ମାନବ ଅଧିକାର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରେ।
  • SAARC ବିକାଶ ନିଧି: ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ଓ ଅବକାଠାମୋ ସମର୍ଥନ କରେ।

5.4 ଆଫ୍ରିକାନ୍ ଇଉନିୟନ୍ (AU)

• ସ୍ଥାପିତ: 9 ଜୁଲାଇ 2002 (OAU କୁ ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କଲା)
• ମୁଖ୍ୟାଳୟ: ଆଦିସ୍ ଆବାବା, ଇଥିଓପିଆ
• ସଦସ୍ୟ: 55 ଦେଶ
• ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ୟମ:
  • ଆଫ୍ରିକାନ୍ ଇଉନିୟନ୍ କନଭେନ୍ସନ୍ ଅନ୍ ସେକ୍ୟୁରିଟି ଆଣ୍ଡ କୋଅପରେସନ୍ ଇନ୍ ଆଫ୍ରିକା (AU-COMESA): ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରେ।
  • ଆଫ୍ରିକାନ୍ କଣ୍ଟିନେଣ୍ଟାଲ୍ ଫ୍ରି ଟ୍ରେଡ୍ ଏରିଆ (AfCFTA): ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ ଫ୍ରି ଟ୍ରେଡ୍ ଏରିଆ, 2021 ରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
  • ଆଫ୍ରିକାନ୍ ଇଉନିୟନ୍ ପିସ୍ ଆଣ୍ଡ ସେକ୍ୟୁରିଟି କାଉନ୍ସିଲ୍ (PSC): ସଂଘର୍ଷ ସମାଧାନ ଓ ଶାନ୍ତି ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରେ।

6. ପ୍ରତିଯୋଗୀତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ

• UNSC ର 5 ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ଯିଏ ଭେଟୋ କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି।
• WHO ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର UN ସଂସ୍ଥା ଯାହାକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
• IMF ଓWorld Bank ଉଭୟର ମୁଖ୍ୟାଳୟ Washington, D.C. ରେ ଅଛି।
• ASEAN ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ।
• EU ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ ଅର୍ଥନୈତିକ ଶକ୍ତି ଅଟେ।
• SAARC ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଧାନ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆୟୀ ଦେଶ।
• AU ବିଶ୍ୱର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ମହାଦେଶ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ।